psychoedukacja

„Celem nauki nie jest otwieranie drzwi nieskończonej mądrości, lecz położenie kresu nieskończonym błędom” Bertol Brecht.

Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie i omówienie zjawiska psychoedukacji. Zawarte w nim informacje opiszą czym jest psychoedukacja, jakie ma skutki i dla kogo jest przeznaczona. Pozwolą też zdecydować, czy warto uczestniczyć w procesie psychoedukacji?

Czym jest psychoedukacja?

wykorzystaniu aktywnych technik uczeniaPsychoedukacja zaliczana jest do jednej z form pomocy psychologicznej. Jest procesem, w czasie którego nabywamy nową wiedzę i uczymy się.

Co więcej, jesteśmy potem w stanie tą wiedzę zastosować w praktyce. Ma to szczególne znaczenie w sytuacjach chorób lub zaburzeń psychicznych, które nadal są stygmatyzujące.

Psychoedukacja ma oczywiście szersze zastosowanie. Potrzebna jest wszędzie tam, gdzie świat naszej psychiki potrzebuje wiedzy, abyśmy mogli poprawić jakość naszego życia.

Dlaczego psychoedukacja jest istotna?

leczeniu zaburzeń psychicznychWystarczy pomyśleć o prostym przykładzie: Idziemy pierwszy raz w gości do rodziny nowego partnera/partnerki.

Przed spotkaniem nie zostaliśmy uprzedzeni, że w domu rodzinnym do którego idziemy obowiązuje zasada, że po wejściu do mieszkania należy zdjąć buty i założyć przygotowane specjalnie dla nas przez gospodarzy kapcie. Być może chodzilibyśmy w butach, co nie zrobiłoby dobrego wrażenia lub, jeśli zorientowalibyśmy się czego się od nas oczekuje, to zaprezentowalibyśmy wszystkim nasze niezbyt czyste i niezbyt pachnące skarpetki!

Wiedza na temat zwyczajów panujących w tym domu byłaby właśnie psychoedukacją, której tutaj zabrakło (dlaczego parter/partnerka nas o tym nie uprzedzili to temat na inną opowieść).

wszelkiego typu trudnościach wychowawczychWszelkie zjawiska, w tym zjawiska psychiczne ich normy i zaburzenia, również mają swoje „zwyczaje” czy „zasady”. Wyobraźmy sobie, że my – z naszymi umysłami – przychodzimy do kogoś, kto funkcjonuje wg zasad Zaburzeń Koncentracji Uwagi (ADHD), depresji, zaburzeń zachowania (ODD) lub agresji.

Bez wiedzy o zasadach, które panują tu, gdzie zostaliśmy zaproszeni (lub nagle wciągnięci), będziemy jak słoń w składzie porcelany. Nie pomożemy, a możemy jeszcze zaszkodzić – sobie i innym. Szczególne znaczenie ma to w przypadku dzieci i nastolatków, których umysły i ciała są w ciągłym procesie rozwoju i kształtowania. Posiadając wiedzę, którą zdobywamy dzięki psychoedukacji, możemy starać się umiejętnie ukierunkować ich rozwój.

cechy efektywnej psychoedukacji Dzięki rozwojowi nauki coraz więcej wiemy o przyczynach chorób i zaburzeń psychicznych. Zaburzenia psychiczne nie są spowodowane tym, że ktoś „jak był mały to spadł z drabiny i uderzył się w głowę”, a istotna zmiana w zachowaniu niemowlęcia nie pojawiła się dlatego, że „dziecko zostało podmienione przez mamuny”. Dzięki posiadanej wiedzy nie zostawimy dziecka, „które uderzyło się w głowę” bez diagnozy i wsparcia, a „podmienionego niemowlęcia” nie będziemy porzucać w lesie, aby jego płacz zmusił mamuny do oddania „właściwego dziecka” (co robili nasi przodkowie). Dziś postępujemy inaczej dzięki psychoedukacji. procesie leczenia

Rozumiemy, co mamy robić aby nasze działania były skuteczne i rozumiemy jak je skutecznie wprowadzać. Jak widać na powyższym przykładzie psychoedukacja zadziałała: mamuny i drabiny, jako przyczyny nieszczęścia nie są już dla nas do zaakceptowania. Nie ma więc powodu, aby porzucać psychoedukację.

Metody i techniki stosowane w psychoedukacji.

zaburzeniami psychicznymi Chyba najbardziej popularną obecnie metodą jest samodzielne zdobywanie informacji przez Internet. Ma to swoje zalety (szybkość dotarcia do informacji, dostęp do obcojęzycznych witryn, szybki kontakt ze specjalistami) i wady (informacje nierzetelne, często powierzchowne, sformułowane tak aby wzbudzać silne emocje, a przez to zwiększać tzw. „klikalność”, trudniejsza weryfikacja specjalisty).

Zdecydowanie lepszą metodą jest zapoznanie się z literaturą napisaną przez specjalistów z danej dziedziny w formie poradników, artykułów lub książek. Tutaj też jest bardzo ważne, aby zwracać uwagę na autora/autorkę danej publikacji, jej dorobek naukowy, doświadczenie.psychoedukacja grupowa

Kolejną, dobrą formą psychoedukacji, są prezentacje, wykłady, warsztaty. Najczęściej są one tworzone na konkretny temat. Niezbędne jest, aby były one prowadzone przez specjalistów z danej dziedziny z odpowiednim przygotowaniem. Mogą mieć formę grupową lub indywidualną.

Forma indywidualna zapewnia nam dyskrecję, jest ukierunkowana na nasze potrzeby, może pozostawić więcej czasu na pytania. Forma grupowa natomiast pozwala na podzielenie się doświadczeniami, uzyskanie szerokiego wsparcia, wymianę poglądów. Trzeba jednak pamiętać, że podstawą psychoedukacji pozostaje przekazanie rzetelnej wiedzy w zrozumiały dla odbiorcy sposób.

Psychoedukacja w różnych obszarach.

umiejętności radzeniapsychologii dotyczy dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych dotkniętych problemem zaburzeń i/ lub chorób psychicznych: np.: depresji, schizofrenii, zaburzeń lękowych, ADHD, samookaleczeń, uzależnień. Psychoedukacja obejmuje też bliższą i, jeśli jest to potrzebne, dalszą rodzinę.

Ostatnio coraz częściej pojawia się potrzeba psychoedukacji nt kryzysów rozwojowych dzieci i młodzieży.

chorobami psychicznymiKorzystają z niej rodzice, którzy chcą się dowiedzieć, jak powinien przebiegać właściwy rozwój dziecka. Rodzice chcą wiedzieć, jak odróżnić właściwe kryzysy rozwojowe od tych, które świadczą o zaburzeniach rozwoju i wymagają szybkiej interwencji. Jest to nowa postawa, ale ma ona swoje uzasadnienie. Z praktyki wynika, że im szybciej wprowadzi się właściwe oddziaływania wspierająco-korygujące, tym lepiej można przeciwdziałać wielu problemom z dziećmi w przyszłości.

kontaktach społecznychmedycynie: psychoedukacja ma bardzo duże znaczenie w onkologii, ale też praktyka pokazuje, że osoba po psychoedukacji jest bardziej skłonna trzymać się zaleceń lekarskich i lepiej rozumie sens podejmowanych wobec niej procedur medycznych np. przy cukrzycy. Psychoedukacja jest skuteczna bez względu na rodzaj choroby.

rehabilitacji  psychoedukacja jest obecna w procesie samej rehabilitacji. Z powodzeniem stosuje się ją przy niepełnosprawności jak i chorobach przewlekłych. I podobnie, jak było opisane wyżej, wyedukowana osoba chętniej i lepiej trzyma się zaleceń specjalistów. Przekłada się to na poprawę jej dobrostanu psychofizycznego.

cele oddziaływań psychoedukacyjnychedukacji psychoedukację (np. w formie rady szkoleniowej) stosuje się często dla specjalistów takich jak nauczyciele, pedagodzy, którzy na co dzień spotykają się z różnymi problemami i zaburzeniami. Dzięki temu mogą oni lepiej radzić sobie z zawodowymi wyzwaniami a jakość ich pracy rośnie.

 

Skutki rzetelnej psychoedukacji (prowadzonej przez specjalistów z danej dziedziny):

Dobrze poprowadzona psychoedukacja przekłada się na:

  • Wzrost poczucia akceptacji choroby/ zaburzenia. Akceptacja ma często kluczowe znaczenie dla całego procesu leczenia. Wiąże się z koniecznością wglądu we własny stan i uświadomienia sobie własnych ograniczeń i strat wynikających z zaburzenia/choroby/problemu. Pozwala zrozumieć, że zaprzeczanie ograniczeniom, karanie siebie lub kogoś za straty, wynikające z zaburzenia, nie wyeliminuje problemów.
  • Wzrost poczucia własnej skuteczności w sytuacji doświadczanych trudności. Dzięki psychoedukacji następuje zjawisko ponownego doświadczania kontroli nad swoim zdrowiem, co jest niezwykle istotne w przywróceniu poczucia sprawstwa.
  • Wzrost nadziei na sukces. Psychoedukacja daje możliwość zastosowania zdobytej wiedzy w praktyce, co przekłada się właśnie na poczucie kompetencji i sprawczości.
  • Poprawa umiejętności znajdywania rozwiązań trudnych sytuacji, dzięki czemu zmniejsza nasilenie stresu.
  • Wzrost chęci do współpracy ze specjalistami, co przekłada się na umocnienie zachowań prozdrowotnych. W przypadku rodziców – ich bardziej umiejętne działania powodują, że dziecko chętniej podąża za ich wskazówkami, zaleceniami i chętniej z nimi współpracuje.

Co ważne, wszystkie te wymienione wyżej zmiany, utrzymują się w czasie.

 

Zakończenie:

wiedzy psychologicznej Podsumowując, doświadczenie pokazuje, że warto brać udział w rzetelnej psychoedukacji prowadzonej przez specjalistów z danej dziedziny. Jej osią jest przekazanie wiedzy w sposób konkretny i zrozumiały dla odbiorcy. Np. na pytanie „Co mogę zrobić, aby być zdrowym?” dobra psychoedukacja odpowie nam jakie są najlepsze działania prozdrowotne dla osoby w naszym wieku, przy naszej masie ciała i kondycji. Jak powinna wyglądać nasza dieta w kontekście tego, jak wyglądała do tej pory, jakie mamy nawyki żywieniowe, tryb życia.

W dodatku zdobyte informacje pozwolą nam na samodzielne działania, które dopiero, jeśli nie przyniosą oczekiwanych rezultatów, spowodują że udamy się po poradę. Brak szacunku do psychoedukacji może się brać z faktu, że kiedyś na pytanie „Co mogę zrobić aby być zdrowym?” usłyszeliśmy: „Jeść dużo warzyw i się ruszać”.

Psychoedukacja ma też wpływ na nasze otoczenie i kolejne pokolenia. Dzięki nowym zachowaniom, wynikającym z wiedzy, będziemy modelowali u innych bardziej skuteczne i rozsądne zachowania. Gdyby nasi przodkowie nie dali się edukować, najprawdopodobniej nadal porzucalibyśmy nasze dzieci w lesie zamiast im pomagać.

A jeśli zdarzają się takie sytuacje, kiedy to porzucenie własnego dziecka w środku lasu, wydaje się Państwu jedynym skutecznym rozwiązaniem… to zapraszam na psychoedukację!

 

BIBLIOGRAFIA:

Mączka G, Grabski B, Gierowski JK, Dudek D. Grupowa psychoedukacja w dwubiegunowych zaburzeniach nastroju – wpływ na poznawczą reprezentację choroby. Wyniki programu „Oswajanie choroby afektywnej dwubiegunowej” Psychiatr. Pol. 2014; 48(6):1237–1252 PL ISSN 0033-2674 www.psychiatriapolska.pl

Colom F. Keeping therapies simple: psychoeducation in the prevention of relapse in affective disorders. Br J Psychiatry. 2011 May;198(5):338-40.

Leonard J. Pełka „Polska Demonologia Ludowa” Wydawnictwo Replika Poznań 2022

 

Join the Discussion

Your email address will not be published.